BroadcastMagazine
augustus 2010

Hij is net terug gekomen uit Spanje van de opnames van Family Matters. Deze serie die in december wordt uitgezonden is het beste wat hij ooit heeft gemaakt. Het is niet erg Nederlands om dat van jezelf te zeggen, maar hij was ontzettend goed. Samen met zijn team heeft hij iets neergezet dat heel veel stof zal doen opwaaien. Voor dat doel heeft hij ongelofelijke risico’s genomen. Godzijdank is hij geen arts of psycholoog. Anders was hij er allang uitgegooid. Nu kan hij onconventionele dingen zeggen, maar nooit in zijn eentje, dus soms laat hij zich terugfluiten door bijvoorbeeld de psychiater in zijn team.
Keith Bakker. In zijn bovenarm is de datum getatoeëerd waarop hij met overdosis en hartaanval onder een brug vandaan kroop en daarmee uit zijn verslaving stapte. Daaronder is voorgoed het woord ‘Grace’ in zijn vlees gekerfd. Want dat is hij. Eeuwig dankbaar.

In deze komende serie Family Matters die Keith samen met buitenproducent Strix voor de NCRV maakt, ontmoeten we jongeren die verslaafd zijn aan videogames of een eetstoornis hebben. Wat nieuw is aan dit programma, is dat deze jongelui niet behandeld worden als zieken, maar als slimme gijzelnemers. Net zoals een hongerstaker iedereen in zijn macht houdt door niet te eten, zo gijzelen of straffen deze jongelui hun ouders en omgeving voor het een of ander. Door niet meer uit hun computerhoek te komen of geen hap door de keel te laten gaan.
‘Ben je dan lief? Mijn voortdurende vraag is: Ben je ziek of gewoon een asshole?
Ik denk heus wel dat dit soort mensen ziek kunnen worden, maar ze zijn als klootzak begonnen.’
Bakker voorspelt dat zijn aanpak miljoenen ogen zal openen. En de jongens en meisjes zelf reageren opgelucht. Eindelijk iemand die hun agressieve, manipulerende ontevredenheid doorziet.
Keith kan er wakker van liggen. De gedachte dat men ziel en zaligheid toont en dat dit later op de beeldbuis is terug te zien in het besef dat er tallozen meekijken.
Want de onorthodoxe common-sense-aanpak van Keith Bakker is erg leuk voor de kijkcijfers.
Daarom is het doodeng werk. Bovendien weet Keith hoe onstabiel de publieke opinie is, hoe de pers werkt. Hoe alles zich plots tegen hem keren kan.
Maar iemand moet het doen, televisie maken over mensen met problemen. Alsof je met hoge hakken op een dun koord flaneert.
‘Soms hoor ik van de deskundige wat ik zojuist spontaan gedaan heb. Bijvoorbeeld positief heretiketteren. What?? Heretiketteren…I love that word!!’
Bakker is niet alleen een deskundige die tijdens z’n werk toevallig geregistreerd wordt. Door zijn voormalig reilen en zeilen in de popmuziek weet hij alles van drama, spanning en hoe je een verhaal aan een groot publiek moet vertellen.
‘I know how to market it’. Al hulpverlenend is Keith in zijn hart en nieren dus ook programmamaker.
En dat levert inderdaad wel eens problemen op:
‘Dat is m’n grootste leed…een heel moeilijk punt voor mij.’
Zo is het in het verleden weleens voorgekomen dat de kijker een kind heftig zag reageren op de wat hulpeloze vader, maar niet te horen kreeg dat er sprake was van ernstige mishandeling.
Keith vertelt wel aan zowel de groep als aan de kijker dat er iets is, alleen niet precies wat. Logisch overigens dat de nazorg in zijn programma van levensbelang is.

Momenteel is het oogsttijd, nadat het een paar jaar geleden goed geknald heeft tussen Strix en Keith:
‘Na ‘Van etter tot engel’ wilde ik opstappen. Maar ik respecteer de rol en de ambitie van de producent. Tja, niks is saaier dan pure reality. Vanuit hun gezichtspunt snap ik dat ook wel. Nu, na vier jaar samenwerken hebben we een modus gevonden en weten ze wanneer ze mij m’n gang moeten laten gaan tijdens de opnamen.’
Een modus vinden. Op het eerste gehoor bekt dat woord niet in de omgeving van Keith Bakker. Hij lijkt de vleesgeworden tegenstelling.
‘Ik ga naar de kerk en rijd motor with Hells Angels. Als ik niet goed bezig ben, ben ik meteen slecht. Zet mij niet alleen in een kamer met niks te doen. Hoewel ik zoveel verschrikkelijks zie in m’n werk met ouders die hun kinderen totaal laten vallen, dat ik aan het eind van de dag genoeg heb aan m’n kat.’
Keith bestelt een broodje kaas en een cola. Drank heeft hij altijd vies gevonden, alleen de roes sprak hem zo aan. Begrijp het goed, hij wil beslist niet dood, er is nog zoveel werk aan de winkel, maar het einde zou voor hem ook geen ramp zijn. Alweer die vruchtbare, krachtige tegenstellingen die hem zo gaande houden.
‘Ik kan je een knal verkopen met m’n honkbalknuppel, maar draai keer op keer het einde van Forest Gump om lekker te kunnen huilen.
De Hells Angel in mij haat de koorbal die ook onder mijn schedel aanwezig is. Ik ben een anarchist met een poloshirt aan. Veel heb ik geleerd in de gevangenis, op straat, maar ik ben ook ‘n upperclass Cunneticutfamilykid met hersens. Ik hoop dat ik met die eigenschappen iets goeds voor anderen kan betekenen. Maar mensen vergissen zich als ze zeggen dat ik een held ben. Want het enige dat ik goed heb gedaan, is normaal gaan doen, nadat ik keihard op m’n bek ben gegaan.’

Zomaar intens genieten van normale dingen kan hij eigenlijk niet meer. Daarvoor heeft hij al teveel meegemaakt. Hij moet nog vijftig worden, maar hij is best al wel moe.
Is het de Heilige Wond zelf die tegelijkertijd zijn schat als zijn pijn herbergt? Net als in de oude sagen en mythen?
Zoals bij Prometheus, Cuchulain, de visserkoning van Parcival.
Hun wond bleek net niet dodelijk, maar zal nooit meer helen.
Als je het lef hebt in de wond te kijken, daar de diepte te aanschouwen, dan zul je je destructieve kant in het gelaat zien, maar ook de schoonheid ervan. Dan kun je je heilige wond transformeren.
Dan zal je wond je leven lang je herinnering willen zijn aan je vermogen tot lijden en tot mede-lijden.
Keith beaamt dat dat zijn spijker op de kop is.
‘De kern van die verslaving gaat nooit weg. Die moet je ook niet dood maken. Bovendien zijn de mensen die echt iets veranderd hebben in deze wereld allemaal lieden die een zelfvernietigende kant hebben. Die pijn hebben.’
Energie kun je dus blijkbaar zowel voor- als tegen jezelf gebruiken.
Keith vertelt over het boek Man’s Search for Meaning van Victor Frankl. Daarin beschrijft de auteur zijn gevangenschap in een concentratiekamp en constateert dat overlevers het vaak halen omdat ze zicht hebben op hoe ze hun ervaringen later willen delen met de wereld. Opdat het anderen wel zal gaan.
‘Iedereen heeft wel wat, maar waar het uiteindelijk op neer komt is de vraag: wat ga je er mee doen?
Het lijkt misschien leuk dat ik op tv iemand van z’n verslaving af krijg, maar ik noem dat pas succesvol als die persoon ook belasting gaat betalen. Want Nederland is als verzorgingsstaat een luilekkerland voor hulpbehoevenden en van die categorie heb je er heel veel.’

De mens is het wonderlijkste wezen op deze aardbol. Geen enkel ander levend creatuur is zo op z’n eigen vernietiging uit als wij mensen. Ooit een hert met volle vaart op een muur zien af stevenen? Keith blijft hierover zijn hoofd schudden. En als hulpverlener die zelf ook het leven ten volle tot zich heeft genomen, heeft hij recht van spreken.
Nooit heeft hij zichzelf als patient gezien. Hij was bij zijn volle verstand toen hij spoot, snoof, dronk, overvallen pleegde en wat niet al. Willens en wetens vernietigen wij onszelf. Why?
Keith haalt het voorbeeld aan van een vrouw die in een kroeg afstevent op een evident foute man. Zij weet precies wat ze doet en iedereen herkent dit gedrag.
‘Daarom werk ik liever niet meer met verslaafden van boven de 25. Want hoe langer iemand gebruikt, hoe slechter hij wordt. Gemeen, achterbaks. I’ve been there.’
Is zijn warme hart dan onherstelbaar beschadigd? Nee, zijn vermogen tot mededogen is juist zijn valkuil. Maar: ‘Hoe langer ik leef, weg van die wereld van drugs, hoe meer vertrouwen ik krijg in de mens.’
En niet alleen in onze soort. Er moet toch iets groters zijn dat ons allemaal bij elkaar houdt. Hij is niet voor niets christen geworden. Hoewel God dan toch een foutje heeft gemaakt bij het scheppen van de mens, toen hij er dat zelfvernietigende eigenschapje in propte.
‘Neem mij nou. Ik maak me razend over dat olielek en vervloek BP. Vervolgens pak ik m’n motor en ga bij dezelfde firma tanken.’

Toch is er hoop. Dat zie je als je op Hawai bent en die kilometers lange zwarte vulkanische as waarneemt waar weer plantjes op groeien. Het lijkt Keiths eigen C.V. wel.
Hij lacht er om. Ook om eigen stomme fouten. Zo had ‘ie nooit zo ijdel in de Linda moeten gaan staan. Het ging teveel over hemzelf en daar is echt niemand mee gediend.
Zo langzamerhand gelooft Keith dat hij het beste werkt met jongens tussen de 18 en 25 jaar. Die begrijpt hij tenminste. En hem zien ze vaak als een vaderfiguur.
‘In wat voor wereld leven wij dat een jonge gamer tegen mij zegt dat er maar twee plekken zijn waar hij zich veilig voelt: Bij het gamen en bij mij. Ik ben een hulpverlener!!’
Dat is natuurlijk niet helemaal waar, want Bakker created a little gang and he is the gangster.
In de hoek van zijn kantoor staat een levensgroot beeld van Jozef met zijn zoon op de arm.
Keiths’ eigen vader met wie hij een zeer moeizame relatie had, was alcoholist. Tijdens hun allerlaatste gesprek verzocht de vader zijn zoon, die geen telefoonmuntjes meer had, hem onmiddellijk terug te bellen, want hij had iets zeer belangrijks te zeggen.
Dat herhaalde hij tot twee keer toe.
De zoon deed het niet: ‘Because I was a junkie.’
 Kort daarna stierf zijn vader.
En nu heeft Keith een brief uit Harlingen ontvangen van een 88-jarige vrouw die zijn vader in zijn jonge tijd goed gekend blijkt te hebben.
Ze schrijft hem zoiets prachtigs. Hij kan het nauwelijks vertellen:
In 1946 was zijn vader 13 jaar oud en ging vaak op bezoek op een Duits schip dat in de haven van Harlingen aan de ketting lag. Om de bemanning op te vrolijken. Als Harlingen dan mopperde, antwoordde de 13-jarige: ‘Het zijn geen moffen, het zijn mensen.’
De zoon straalt ervan.
Hij vraagt zich af of het zinvol en heilzaam zijn zou als hij met een camera op zoek zou gaan naar zijn vader. Naar de man die hij vroeger als een trouw, jong hondje zo smartelijk achterna liep, die van zich af schopte en die nu postuum alsnog door zijn zoon gezien wil worden.
Wat zal dat herkennende en troostende tv zijn.
Keith Bakker. Nooit eerder een man ontmoet wiens biografie zo’n zegen voor zijn naasten is.

Ja, hij gaat met pensioen. Zodra die allerlaatste klus geklaard is. Alleen nog dat uitdagende, maar zeer gecompliceerde karwei volbrengen. Zijn ogen stralen, want hij heeft lol in zijn final hour.

We lopen richting zijn kamer. Bij het grote gapende gat dat zicht geeft op de enorme kantoortuinen van de verdiepingen onder ons, meldt hij dat men hier zelfmoord kan plegen. Kennelijk zou Joop Daalmeijer het gebouw anders hebben ontworpen.

In de gang van Radio 4 toont hij zijn laatste bedenksel, trots als een kind: wandenbedekkende foto’s van bevlogen artiesten als Jaap van Zweden in vervoering. “Is inspirerend voor de mensen die hier werken. En het kostte zowat niks!” Nieuwsgierig steekt hij zijn hoofd om de hoek van vele werkvloeren. Steevast wordt hij joviaal begroet.
Joop Daalmeijer is 64 en bijna NPS-directeur af.
De directiekamer toont de levenslange medialoopbaan van zijn eigenaar: een antieke camera, talloze banden, een levensgrote poster van zijn Maartje.
En een ouderwetse filmprent van twee zoenende bruiden in sluier.
“Dat doet me denken aan m’n dochter. Zo zie ik haar nog ‘ns. Ze woont met haar bruid in Schotland. Ook zij zijn allebei in het wit getrouwd.”
Op zijn bureau stapels papierwerk. Want Daalmeijer is transparant en zegt als baas geen geheimen te kennen. Hij ziet zichzelf als mensenmanager, die vindt dat macht schone handen houden kan.

Wrang
En daar zit ‘m nu juist ook die laatste uitdaging: de fusie tussen NPS, Teleac en RVU zal banen kosten van mensen met wie Daalmeijer persoonlijk bevriend is. Hoe moet dat nou? “De overwinning van mijn emoties is te zorgen dat die mensen goed weg gaan hier. Dat ze niet vertrekken met een wolk, maar met een regeling waar ze recht op hebben. Daarom heb ik me enorm ingezet voor een sociaal plan, wat centraal maar niet afkwam. Dus hebben we het gewoon zelf gedaan en is zelfs beter, maar ondanks dat blijft het wrang om tegen buitengewoon goeie collega’s te zeggen: er is voor jou geen werk meer, je bent boventallig.”
Deze fusie vergt veel tijd. Nieuwe benoemingen worden niet alleen gedaan door voorzitters, maar zowel de ondernemingsraden, hoofdredacteuren, redactiecommissies, als vertegenwoordigers van het personeel van de drie partijen laten hun stem horen. Wat verwacht Daalmeijer eigenlijk van deze fusie, waarbij toch spaanders zullen vallen? “Dat er voor medewerkers nieuwe perspectieven zullen opdoemen. Neem nu de jeugdafdelingen die samengevoegd worden: die van de NPS en Jeugdeducatie van Teleac. Wij maken hier bijvoorbeeld Klokhuis. Daar zit drama in. Teleac heeft het Zandkasteel, maar dat wordt tot nu toe uitbesteed. En ik vind dat je de dingen die zo dicht tegen je eigen identiteit aan liggen, in huis moet maken. Dus Teleac zou dat uitbestede programma kunnen produceren met mensen die hier drama maken. Dan is het van jezelf.”

“Als ik Kamerleden hoor beweren dat
fuseren 100 miljoen vrij zal maken,
dan is dat natuurlijk klinkklare kletskoek”

Daalmeijer is er vast van overtuigd dat trots zijn op je eigen programma een enorme zeggingskracht voor de kijker en de luisteraar heeft. Juist omdat je er met je volle verantwoordelijkheid en professionaliteit alles aan hebt gegeven. Maar als alle omroepen om diezelfde inhoudelijke motieven de handen ineenslaan, zou dat ook grote economische voordelen bieden? Dat is maar zeer ten dele het geval volgens Joop: “Kijk, die hele fusie levert natuurlijk wel iets op. Alleen al aan de bovenkant. Er zijn nu drie algemeen directeuren, drie bedrijfsvoeringsdirecteuren en drie hoofden personeelszaken. Dat gaat dus veranderen. En waar bij fusies normaal de mensen aan de onderkant lijden, wordt hier de bovenzijde goed geschoffeld en dat levert geld op.”

Spekkoper
“Maar als ik Kamerleden hoor beweren dat fuseren 100 miljoen vrij zal maken, dan is dat natuurlijk klinkklare kletskoek. Het totale budget van Educom (Stichting Educatieve Omroep Combinatie, RVU en Teleac, red.) is 29 miljoen euro. Samen met de 40 miljoen van de NPS is dat pakweg 70 miljoen. Als je door die fusie 9 procent weet op te halen, ben je een hele spekkoper. Da’s niet koosjer, maar voor een katholiek is dat niet erg.” Daalmeijer lacht. “Stel dat KRO, NCRV en EO met hun gezamenlijke budget van 120 miljoen de handen ineen zouden slaan, dan bespaar je 10 procent en heb je dus 12 miljoen verdiend. Dat kun je drie keer doen, want er zijn negen omroepen. Dan hebben we dus maximal 36 miljoen euro bespaard. En bij lange na geen 100!”
Niet dat die 12 miljoen Joop onverschillig zouden zijn. Het is kostelijk geld dat besteed kan worden aan mooie programma’s. Want daar gaat het hem allemaal om. Toen Daalmeijer drie jaar geleden aantrad bij de NPS, had hij het vaste voornemen de organisatie te laten ‘kantelen’ en aldus geschiedde. Was er toen nog sprake van een hoofd televisie, een chef voor de radio en een bij nieuwe media, nu is de zaak hergegroepeerd rond de inhoud. “Dit bedrijf gaat over minderheden, over informatie en over kunst en cultuur. Voor die drie poten zijn nu hoofdredacteuren, die zowel op radio als op tv en internet kunnen zorgen voor dwarsverbanden. Dus als je researcht voor een tv-programma over kunst, kun je je knowhow ook kwijt bij de radio. Het thema is nu belangrijker dan waarop dat onderwerp wordt uitgezonden. Je centrale grondstof kun je overal gebruiken.”
En als programmamaker mag je nu alle kanten op. Juist de ontwikkeling van het individuele talent van zijn medewerkers gaat een mensenmanager aan het hart. Daalmeijer verheft zijn stem: “Tijdens een functioneringsgesprek wil ik weten waar jij alles voor zou geven om over vijf jaar te zijn. Niet waarom je het afgelopen seizoen twee keer ziek bent geweest. En als jij je inzet, investeer ik mijn tijd en aandacht in je. En mocht je beter tot je recht komen bij een andere omroep, dan zal ik daar voor je bemiddelen.”

Overspannen tijd
Daalmeijer vindt het onzin als er bij omroepen schroom zou zijn om elkaars medewerkers te verleiden tot een overstap. Zelf is hij gedurende zijn carrière veel gevraagd. “Bij Achter Het Nieuws van de VARA was het hartstikke leuk, maar bij de VARA zelf was het ook een overspannen tijd met gestresste mensen tegenover elkaar. Ik was daar eindredacteur en had er geen zin meer in. Toen ben ik bij Veronica gewoon weer verslaggever geworden. In eerste instantie was ik blij dat ik van het gezeik af was, maar gaandeweg begon ik me af te vragen: hoe lang nog? Ik vond presenteren vreselijk en was daar helemaal niet goed in. Ik kon geen goeie studio-interviews maken want lette niet goed op en liet dingen lopen. Het monteren van zo’n programma vond ik wel weer heerlijk. Maar live bakte ik er niks van. Ook niet van autocue. Dan probeerde ik te improviseren en kreeg weer op m’n donder want dat mocht niet. Dus daar wou ik mee stoppen. Alleen… wat dan? Hoe lang blijf je nog met zo’n zware recorder sjouwen, of moet je met een cameraploeg voor de vierde keer naar Latijns-Amerika om een reportage te maken over boeren zonder land?”

“Live bakte ik er niks van.
Ook niet van autocue”

Ook al zou Daalmeijer ondanks zijn verslaggeversmoeheid altijd een geëngageerd mens blijven die zich tot de dag van vandaag laat inspireren door zijn katholieke geloof en de bevrijdingstheologie, op dat moment maakte hij een carrièremove die hij tot op de dag van vandaag betreurt. “Toen Veronica naar HMG (het latere RTL Nederland, red.) ging, werd ik gevraagd door FilmNet. Daar moest ik van die businesspresentaties doen en over m’n Year To Date m’n cijfers presenteren.” Hij grinnikt: “Ik was eens in Parijs om bij Canal+ op te draven, toen m’n cijfers niet zo goed waren. Een Franse collega had het aangezien en zei: ‘You’re stupid! Don’t change the figures, change the dates!’ Met andere woorden: die man presenteerde dus iedere maand dezelfde cijfers, alleen zette hij er steeds een andere datum boven. Nou ja, wat is dat voor een wereld? Je verdient er veel geld, maar ‘t is stomvervelend en gaat nergens over.”
Voormalig KRO-voorzitter Frans Slangen zag de deplorabele toestand van Daalmeijer en vroeg hem of hij misschien zendercoördinator wilde worden. Dat toekomstperspectief met inhoud deed Joop onmiddellijk opfleuren. En juist door zijn commerciële uitstap ziet hij scherp wat de taak van de publieke omroep is: “Wij moeten de kijker zien als een burger en niet als consument. Onze taak is zonder oordeel zoveel mogelijk bagage aan te reiken, waardoor die mens zich ook echt burger durft voelen.”

Verantwoordelijkheid
Verder vindt Daalmeijer dat de publieken zich veel te veel gelegen laten liggen aan kijkcijfers en marktaandelen. Zo zou zo’n praatprogramma op de zondagochtend van de IKON van hem gerust een half uur langer mogen duren. Kost een scheet en een zak knikkers. Joop weet waar hij goed in is. Hij heeft belangstelling voor mensen, geeft ze veel eigen verantwoordelijkheid en voelt zich naar zijn NPS toe geëngageerd. Toch is dat managen hem niet aan komen waaien. Op advies van Joop van der Reijden, die toen voorzitter van Veronica was, is Daalmeijer indertijd het vak gaan leren en ontdekte dat je alleen maar de baas kunt zijn als je ‘t niet speelt, maar degene blijft die je buiten de deur ook al was. Zoals ook een goede presentator niet hoort te veinzen. Jammer dat dat wel vaak gebeurt…
Als ik naar zijn mensbeeld vraag, zucht hij heel zachtjes, de immer gepassioneerde omroepgodfather. Hij vindt het een moeilijke vraag, want dat beeld wordt gekleurd door mensen die heel gul veel van zichzelf geven, opdat anderen er beter van worden. Maar helaas nemen veel mensen alleen maar. Zo niet Joop, van wie ik weet dat hij talloze maatschappelijke en culturele bestuursfuncties vervult. Dat zal hij ook blijven doen als zijn pensioen in zicht is.
Maar dan nog… Wat moet een doorgewinterde schipper die altijd op de voorplecht heeft gestaan ineens zonder roer? Joop geeft toe dat beeld soms angstig te vinden: “Met deze buik onder de ochtendjas ga ik voortaan m’n vrouw uitzwaaien. Zie je het al voor je?” Dan dekt hij met zijn hand mijn microfoon af en fluistert geheimzinnig over zijn jongensdroom. Die hij nu zo graag het licht wil laten zien. Hoewel zijn vrouw er wat bevlekt bij kijkt als hij erover rept.
Joop wil zijn droom eindelijk van zolder halen en in de voortuin plaatsen. Zijn spoorlijn. Want hij is dol op de trein. Ook om er in te zitten. Zo heerlijk met een boek. En oh nee, hij hoeft bij zijn afscheid niet een cursus ‘machinist worden’. Die voorplecht ambieert hij niet meer.
Maar wel zijn spoorlijn. Dat is niet zomaar iets. Daalmeijer kijkt plechtig en onthult dat het in zijn geval de Rhätische Bahn betreft. Mooie grote wagons en brede rails. Dwars door de voortuin.
Maar zover is het nog niet. Want eerst moet de schipper in hem zijn passagiers veilig aan wal krijgen.

Laat ons mensen afmaken. Ja, ik ben me d’r eentje.
In m’n eentje, ook dat inderdaad. Aan deze kant van het glas dan.
Daar aan de andere kant zijn ze nog allemaal bij elkaar. Stelletje zielepieten.
Ze hebben nauwelijks in de gaten dat ze niet zozeer mekaars leven, maar vooral dat van henzelf tot een hel maken.
Zelf doe ik praktisch niks. Alleen vanaf de zijlijn soms wat aanmoedigende one-liners roepen.
Ik vraag bijvoorbeeld ’Dus dat vind jij goed?!’ en dan bijten ze elkaars strot al zowat door.
En dat voor die paar centen die ze toch nooit zullen cashen. Begon er net pas echt lol in te krijgen, maar helaas is het grapje nu afgelopen. De stekker is er zojuist uit gehaald. Dat was te verwachten natuurlijk. M’n ambitieuze baas heeft de hele zender verkocht.
En toen bleek dat de nieuwe eigenaar dit programma er helemaal niet bij wou hebben. Hij wil wel handel, maar dan met uitzondering van het product waarmee de zender bekend geworden is. En de kans dat een ander station dit wel zou aandurven, werd elke dag al kleiner.
Dus nu is de bijl net gevallen, want zelfs de belangrijkste adverteerders hebben zich inmiddels teruggetrokken. Die willen met hun pampers en inlegkruisjes niet langer geassocieerd worden met dit helse programma.
Daar dachten ze trouwens in het begin heel anders over. Maar goed, het feestje is nu dus voorgoed voorbij. En ik mag als laatste het licht uitdoen.
De enige lol en eer die mij nog rest, is de rode knop hier in drukken en die deerniswekkende wezens daar achter glas op de hoogte stellen:
‘ Jongens, het kwets-uurtje is afgelopen. Stop maar het bed van je rivaal in te smeren met poep, gooi de fles rivella waar je net in hebt staan pissen maar lekker weg. Hoeft niet meer terug in de koelkast. En niemand van jullie zal rijk worden. Al het leed is voor niks geweest. Door overmacht moeten we jullie contracten breken, want jullie hebben jezelf tot onuitzendbaarheid opgewerkt. Er is niemand meer die op jullie let, want jullie gezeik is zojuist uit de lucht gehaald .
Pak je spullen. Het hek gaat zo open. De kampcommandant zal niet schieten. Die is namelijk allang naar huis!’
Dat staat mij nu te doen. Bevel van bovenaf. En de overheid die boven mij gesteld is, dien ik tenslotte te gehoorzamen, nietwaar?
Maar wat nu als ik het eens niet deed? Of er alleen maar even mee wacht? Wat als ik die verlossende, ontnuchterende mededeling een tijdje uitstel? Zodat ze zonder het te weten zullen ronddolen in hun zelfgeschapen en nu ook eenzame inferno?
Veronachtzaamd door de wereld, vergeten door beminden. Terwijl zij alleen maar kunnen handelen en wandelen met de gedachte dat ze het middelpunt van het heelal zijn.
Ze denken in hun doofstomme hoogmoed dat alle ogen op hen gericht staan, uur in uur uit. Dat doel heiligt al hun middelen. Daarom vergeten ze al hun menselijkheid.
Of is het juist wel menselijk wat ik hier voor m’n ogen zie? Al die ranzige rancune van die zes kooi-apen.
Ben ik de uitgelezen waarnemer die vanachter glas mag uitvinden waartoe de mens echt in staat is? Geheel op mijn eigen unieke wijze?
Ha, wat een taak zou dat zijn! En ook wel een heel erg leuk spelletje.
Want laten we wel wezen: Dit hier is natuurlijk een te mooie buitenkans om te laten schieten. Gevalletje once in a lifetime.
De uitzendstekker is eruit zonder dat die zogenaamde ‘bewoners’ er zelf ooit achter hoeven komen. Als op drift geraakte vliegende Hollanders dolen ze straks eenzaam over de wereldzeeën, het eten raakt op, ik geef ze commando’s, totdat ze elkaar voorgoed afmaken.
Toch een beetje naar een grap die God ooit met de mens heeft uitgehaald. Tijdens het onweer van net hoorde ik Zijn holle lach nog. Om Zijn aardbewoners die nog steeds niks in de gaten hebben.
Maar hoe evenaar ik die goddelijke brille?
Hoe zorg ik ervoor dat de naasten van deze opgesloten idioten niet aan de poort komen om hun geliefden op te eisen? Want de buitenstaanders weten straks natuurlijk dat het programma uit de lucht is. Op televisie en internet dan. Hoe voorkomen we dat?
Mmm, laat ik daar eens een nachtje over slapen. Hier, in m’n hokje achter glas.
Heerlijk, even liggen hoor.
Maarre….hoe ben ik ineens op deze gedachten gekomen? Waarom krijg ik er lol in om dit duistere spel uit te denken?
Ik, die consciëntieuze man die altijd een beetje meewarig behandeld wordt door de rest van de crew. Door die ambitieuze zak-met-geld en z’n dooie ogen. Ja, oke, ik heb een gezin. Niks mis mee toch?
Elke dag ben ik kwiek en op tijd op m’n werk gekomen. Met goed gevulde rugzak. Dat hoort trouwens helemaal niet in deze omroepcultuur. Het broodmee-type word ik altijd genoemd. En dat wordt nooit echt bedoeld als compliment. Duur en lang lunchen, dat was de eerste televisiewet die ik hier leerde.
Of dat ik zondags niet wil werken omdat ik dan met m’n gezin naar de kerk wil. Is me ook nooit in dank afgenomen.
Maar gij geheel anders, word me zondags gelukkig vaak voorgehouden. Ik wil helemaal niet lijken op die cynische kerels met hoogtezonkoppen of aanpappen met die hooghartige yuppenbitches die doen alsof ik lucht ben.
En hier lig ik dan alleen in m’n zwartglazen hok.
Ja, steeds vaker blijf ik hier slapen. Het wordt per dag moeilijker me los te rukken van deze uitkijkpost over die waanzinnige wereld achter glas.
Hier heb ik alles bij de hand. Whisky, een matras en m’n i-pod. Met goddelijke muziek van Randy Newman. God’s song.
Ja, ik heb er wel eentje verdiend. Een dubbele. De catering is hier werkelijk voortreffelijk. Dat dan weer wel.
Proost. Muziek graag. Wordt vervolgd.
“I burn down your cities–how blind you must be.
I take from you your children and you say how blessed are we
You must all be crazy to put your faith in me
That’s why I love mankind’

Pff, ook goedemorgen zeg….ik ben gebroken.
M’n i-pod is leeg en de literfles whis ook, zie ik. Maar daar zat al niet veel meer in. Hoe laat zou het zijn?…Negen uur al!
Waarom is het dan nog zo stil in het huis? Zouden ze elkaar nu al hebben afgeslacht? Doen de camera’s het eigenlijk nog?
O nee, daar heb je die tuthola met d’r afschuwelijke stem. Wat een intrigante. Waar zouden ze die toch hebben opgesnord? Stom dat ik nog steeds hun namen niet onthouden kan. Nog altijd hannes ik met foto’s op Aviertjes. Gedoe.
Ik moet nu toch wat beweren in die microfoon achter de rode knop. Anders merken ze onmiddellijk een trendbreuk.
Uh…vandaag wordt hun rantsoen gehalveerd. Ach, ik roep maar wat hoor. Des te langer kan ik nadenken over deze buitenkans. Kijk ze eens reageren. Ach jee, ze zijn alweer in alle staten. En dat op hun nuchtere maag. Veel zal daar deze morgen niet in belanden, vrees ik. Deo Volente.
Ha, moet je die lange tekeer zien gaan! Als ze nu denken dat ze op de nationale tv te zien zijn, hoe zouden ze zich dan gedragen als ze wisten dat dat niet meer het geval is? Zou dat hen ontnuchteren? Of slaan juist dan pas alle stoppen door?
Ik mijmer maar een beetje in m’n eigen prive-dictafoon. Dat helpt met denken. Even alles weer op een rijtje:
Ze moeten geen onraad gaan ruiken. Dan is de lol natuurlijk binnen de kortste keren op. Dan breken ze de tent in een keer af.
Hoewel het onmogelijk is om uit die zwaar gepantserde kooi te breken. Er zullen dan hoogstens wat doden vallen door paniek of zo.
Maar ja, dat is niet sportief. En ook geen lol aan. Ze moeten wel weten wat ze doen. Opdat het hen niet vergeven kan worden. Ik wil ze in de ogen kunnen zien als ze wakker worden uit deze verkokering. Gewoon uit nieuwsgierigheid.
Dat betekent dat niet iedereen dood mag. Er moet iemand overblijven die straks over de absurditeit van zijn bestaan weet na te murmelen. Graag weer voor een camera. Kan m’n baas daar weer een programmaatje van maken. Piet de Rat zelve.
Weg door de hel. Goeie titel. De Enige Overblijver blikt met ons langs digitale wegen en opnamen terug op de afgelopen tijd.
Dan zal hij eindelijk zichzelf zien:
Verblind door hebzucht, gepantserd door rivaliteit, grootheidswaanzinnig geworden door vermeende aandacht, hunkerend naar het koude commandogeluid van The Voice, de God der wrake. Die als een briesende leeuw tekeer gaat. Net als in het Oude Testament.
Goeie teksten staan daar in. Toch leuk dat ik indertijd een bijbel heb ingepakt. Moet je deze tekst zien, en dat is nog niks trouwens. Nog zonder bloed. Geschikt voor de vroege avondtelevisie:
‘Ik zal u maken tot een puinhoop en tot een smaad onder de volken romdom u ten aanschouwen van iedere voorbijganger.
Zo zult gij worden tot smaad en hoon, tot een waarschuwing en een voorwerp van ontzetting voor de volken rondom u.
Nu breekt het einde voor u aan, want Ik zal mijn toorn tegen u loslaten, Ik zal u richten volgens uw wandel en al uw gruwelen aan u vergelden.’
En geef zo’n God eens ongelijk.
Die mensen smeken er toch om? Om ellende, gevangenschap, overheersing, vernedering?
Het gebeurt onder mijn eigen vingers. Door mijn eigen stem.
En ik moet toegeven dat die macht die ze zo gretig afstaan beslist opwindend is. Wist niet dat ik dat in me had. Heel erg opwindend zelfs. That’s why I love mankind…Wauww, wat een hitte hier. Kzet even m’n dictafoon uit. Trek even wat uit ook. Mnnn eigen vingers…Wordt vervolgd…

Ja, ik ben eruit!
Nog een hele kunst om na te denken terwijl die krankzinnige horde daar achter dat glas last krijgt van de honger.
Ik heb nog wat mededelingen moeten doen. Over camera’s die overtredingen registeren en dat dat tienduizend euro per hand in de broodtrommel scheelt.
Coalities zijn er niet meer te sluiten, want niemand vertrouwt iemand meer.
Men houdt elkaar voortdurend in de gaten om de ander ofwel te betrappen, of te bestelen. Nergens in dat hele gouden paleis is nog een veilig heenkomen.
Zelfs niet in hun eigen geest. Want zodra ze ook maar even zouden proberen om thuis te komen bij zichzelf, dan zullen ze zien tot welke puinhoop ook hun eigen binnenboel is verworden.
Thats’ why I looooove…ach , laat maar. Maar nu zijn ze voor heel even relatief mak. Want zelf beginnen ze zo langzamerhand ook wel te zien dat ze dit alles willens en wetens deden. Met al hun kracht en al hun talent.
Voor henzelf en voor alle anderen.
Nu is er geen vluchtplaats en geen pauze meer. En dat zal iedere dag erger worden.
De hel blijkt veel ingenieuzer vormgegeven te kunnen worden dan de mens ooit in de verste verte heeft durven bedenken.
En God heeft er hoegenaamd niets mee van doen. Die drinkt whisky en heeft een telefoontje met z’n baas gepleegd.
Want ik ben er dus uit. If you cant beat them, joy them, nietwaar?
En de gek is erin getrapt. De rat is in z’n eigen val gaan staan. Verbaast me niks trouwens. Want waarom zou de stinkend rijke bedenker van dit hele zootje niet net zo gevangen zitten als zijn slachtoffers en zijn Voice? We zitten allemaal in hetzelfde schip. Er rest ons niets meer dan de vuile handen ineen te slaan.
Dit is de deal:
Momenteel zenden we nooit eerder vertoond archiefmateriaal uit, zodat de kijker denkt dat het programma nog steeds live is. Ondertussen hongeren we de bewonertjes dood. We kijken hoe de survival of the shittest zich voltrekt. Dat wordt ook weer gefilmd en bewaard. Daar maken we later weer een televisieonthulling van. Met een serie nooit eerder vertoonde beelden.
Ach, ik zag de dollartekens in z’n normaal zo dode ogen. Ik heb hem tuk. Het heeft mij tuk. Wij hebben de zes bewoners tuk. En de kijkers natuurlijk. En zij ons. Ik heb me nog nooit zo verbonden gevoeld. Wordt vervolgd

Aan dit televisie-item heb ik blijvende blikschade overgehouden. ’t Is alweer een tijdje geleden, maar ook m’n mond heeft sindsdien nooit meer helemaal goed kunnen sluiten.
Mediteren, je innerlijke papagaai vrijaf geven, effe niet roddelen en adhd-en, het ontwikkelen van je warme hart…dat mag blijkbaar zomaar niet. Terwijl het natuurlijk de gewoonste zaak van de wereld is.
Maar zolang we doodgewoon onderwijs nog buitengemeen bijzonder vinden, kunnen we het Bijzondere Onderwijs inderdaad maar beter even in de ijskast zetten.
Dan wachten we wel tot de gevoelstemperatuur van deze spirituele ijstijd een frutje volwassener is geworden.
Maar ja, wat is bijzonder onderwijs eigenlijk? De term alleen al. Is het bijvoorbeeld bijzonder als een kind tweetalig wordt opgevoed? In de jaren zeventig vonden we van wel.
We dachten zelfs dat het schadelijk was. Nu blijkt het tegendeel.
Tweetaligheid is doodgewoon voor een kind. Dus geef ze meertalige godsdienstles met de koran, de bijbel, de thora, het tibetaanse dodenboek, de ramayana en de edda. Net zoals ze met gym wandrek, sofbal en bokspringen krijgen. Mogen ze zich thuis specialiseren in paardrijles of hockey. Of in christen zijn.
Maar zorg in hemelsnaam voor een beetje buitengewoon normale basiskennis. Anders blijven we bange verslaggevers voortbrengen die van niks weten. Of politici als Wilders opkweken die geen idee hebben wat er in de Koran staat. Verlos ons van de ongewone dommerik met heel gewoon onderwijs.

‘Zolang er ruimte is
en voelende wezens voortleven,
moge ook ik blijven bestaan
om de ellende van de wereld te verdrijven.’

Toen boog hij zijn hoofd en gaf zich over.

We leven ervan. Want daar in onze bovenkamer of in onze diepste krocht, huizen flarden die ons gemaakt hebben tot wat we nu zijn. Het zijn losse eindjes van herinneringen, halve zinnen uit liedjes, magische voorwerpen en onbegrepen kinderwaarheden.
Gaandeweg hebben we vaak gedacht dat ze daar wel altijd verstopt zouden blijven. Want wie kan met ons delen waar we zelf al niet meer bij kunnen?
Wie kan net als ik dat ene zinnetje van mijn zingende moeder tijdens het stof afnemen horen: ‘Is dit een grap of om te huilen?’
Zal ik ooit weten welk lied dat was?
En bestond kruipsuiker nu werkelijk, of heeft mijn peuterbrein van weleer dat zelf verzonnen?

Zat die bewegende suiker echt in een unieke magische bruine pot, of was dat in de jaren zestig een heel gewoon modelletje? Zou ik in dat geval uw pot mogen overnemen?

En de cassettebandjes die uit mijn eerste inbraakgevoelige gele Ascona zijn gestolen…hoe heette die zangeres ook alweer? Milcheva? Zou ik haar stem ooit nog horen mogen?
En dan al die onbegrijpelijke zinnen van volwassenen die je kinderhoofdje maar zo’n beetje fonetisch aan elkaar breide:
‘Aanditverganklijklevenkleef…’
Was dat een toverspreuk of een gebed?

Ik nodig u uit uw eigen vliering te beklimmen of af te dalen naar uw kleine keldertje. Zal ik u daar helpen afstoffen? Zullen we onze schatten voor onszelf en voor anderen uitstallen en elkaar vertellen wat onbetaalbaar is?

Sogyal Rinpoche, leerling en leraar uit dezelfde eeuwenoude spirituele lijn als de Dalai Lama, zeilde een paar jaar geleden mijn westerse wereldje binnen. Met losse handen.
Rinpoche werd al jong door zijn leraren naar ons westerlingen gestuurd, zo graag wilde hij ons leren kennen. Onze taal, onze geest, onze God en gewoonten. Voor dat doel ……
lees verder op www.reliflex.nl

Ik zit er zo dicht bovenop dat ik me bijkans een rijdende toiletjuf voel.
Is het blasfemie dat haar…uh..mij nu een bijbeltekst invalt?
Komt tot mij allen die vermoeid en belast zijt. Het zou haar geloofsbriefje kunnen zijn. Een bordje boven het schoteltje waar je snoep van mag pakken Al maanden speel ik met de gedachte dat een vrouw naast zo’n hokje voor een moderne biechtmoeder zou kunnen doorgaan. Dat juist zij zou kunnen troosten en verlichten.
De biecht afnemen of een wc-bril, wat is het verschil?
Het gaat er niet zozeer om wat je doet of laat, maar meer om je intentie erachter.
Wat is je motivatie achter je handeling? Een vraag die ik mij in alle alledaagsheid steeds vaker stel.
Ook in deze late intercity die ons van het oosten van het land naar huis zal brengen.
Die een spoor aan menselijke doorleefdheid aan het landschap offert. Via het klepperende gat in de bodem van het kleine hokje.
Zo kan een ogenschijnlijk betekenisloze stoelgang een zeer zinvolle grote boodschap worden.
Overigens neem ik mezelf niet kwalijk dat mij onmiddellijk zo’n platvloers voorbeeld invalt als ik aan alledaagse spiritualiteit denk. Regelmatig ga ik om met boeddhisten uit Tibet en dan krijg je dat er van. Wat seks hier in het westen is, namelijk het zout in een mop, moet men het wat humor betreft daar van uitwerpselen hebben.
’s Lands wijs ‘s lands eer.
Door die oosterse fascinatie weet ik dus inmiddels dat ook toiletbezoek een hoger doel kan dienen. Want als je je in het kleinste kamertje – dat niet voor niets restroom heet – ontlast, dan kun je dat net zo goed doen tot heil van iedereen.
Werkelijk alles, maar dan ook alles valt te offeren. Opdat het ons allen wel ga.
Zittend op de kakstoel visualiseer je dat alle overbelasting, stress en overbodige ruis door je heen stroomt en je verlaat.
Binnen de kortste keren is je geest dan zo opgelucht dat je er geen been meer in ziet om de shit van de wereld tot je te laten komen en het via jouw lichaam te laten gaan. Tot heil van iedereen. Jouw lijf als instrument voor onze vrede. Met als goddelijk neveneffect dat je zelf moediger en onbezorgder wordt.
Altruïsme is een hele intelligente vorm van zelfliefde, zegt Zijne Heiligheid de Dalai Lama.
Toiletbezoek kan ons gul en ruimhartig maken. Dat geldt trouwens voor alles. Ieder pijntje, elke vreugde, ja zelfs sterven kan zin hebben als we het opdragen.
Tibetanen beweren dat Jezus – net als andere grote meesters – tijdens zijn laatste ademtocht ons wereldleed (niet zozeer onze zonden) op zich nam. Hij transformeerde dat leed in zijn hart tot liefde en gaf dat bij zijn laatste uitblazing aan ons terug.
Tonglen noemen ze dat daar.
En hier in het Westen? Kennen wij die vorm van offeren en opdragen ook?
Ooit las ik hoe Etty Hillesum verliefd was op haar leraar Julius Spier. Hoe ze van een minneavond terugliep naar haar eigen huis en spontaan haar