» Schrijverette

Nunc dimittis

Annemiek — Thu, 02 Feb 2012 14:34:16 +0000

Bij ons op kantoor gaat de laatste dagen de verwarming steeds stuk. Wat een timing. Vandaar dat besloten is de ketel aan het eind van de dag niet op de nachtstand te zetten. Maar dat vind ik zo zielig voor Moeder Aarde. Net nu ze vandaag jarig is: Imbolc, in the belly, in de buik van Moeder Aarde wacht namelijk het nieuwe leven, zo zegt dit oude Keltische feest. Vandaar dat ik gewoon overal de radiotorknoppen lager draai. Ze trakteert al zoveel. En al zo lang.
Vandaag is het ook Maria Lichtmis, de populaire naam voor het feest van de Opdracht van Christus in de Tempel: baby Jezus wordt aan God opgedragen in zijn heilige huis. Daarom is Moeder Maria de draagster van het goddelijke licht. In de tempel komen ze de oude Simeon tegen en hij zingt zijn zo aangrijpende lied. Dat hij zo dankbaar en voldaan is, omdat zijn oude ogen heil hebben gezien.
Nunc dimittis.
Daarna zegent de oude man Jezus en Maria, en waarschuwt haar tegelijk:
“Door uw ziel zal een zwaard gaan – en zo zal onthuld worden wat er in veler harten omgaat.”
Kweenie, maar ik vind het een ontroerende dag vandaag.
De grote vergaderzaal is leeg en het is er bloedheet. Ik draai maar weer eens aan de knoppen. De buik van Moeder Aarde en het hart van Moeder Maria.
Laten we maar zacht zijn voor elkaar.

Koud buiten

Annemiek — Mon, 30 Jan 2012 14:36:49 +0000

Zo grappig. Vaak hebben we zelf nog heel weinig benul van onze vroegere hoedanigheid, terwijl anderen ons nog precies uit de doeken weten te doen hoe we ooit waren. Dat fenomeen verklaart waarschijnlijk het succes van schoolreünies. Mijn vroegere verloofde zit tegenover me en hij kan maar nauwelijks geloven hoe hij mij in de kibbutz in Ashkelon wist te inspireren. Hij was 23 en ik 18. We werkten ons te pletter op aardappelvelden, in de keuken en in de blokfluitfabriek en hielden ons ook nog aan de regels van onze verre ouders overzee. Vooral van dat laatste heb ik nog steeds spijt, maar dit terzijde. Deze mooierd had toen een gave om door middel van branie van alles en nog wat te bereiken. Zo kon hij tijdens een goed gesprek echt een heel poosje volhouden dat hij Ivrit verstond. Ook deed hij driest aan de piano. Bovendien kregen wij een prijs omdat onze aardappeloogst zo bevredigend bleek. Terwijl we er gewoon helemaal niks van konden of begrepen. Doen alsof, met verve en nietsomhetlijf. Ik was het bijna vergeten. Maar ik heb het van hem afgekeken. Alle passie die normale mensen zouden steken in het verkennen van elkaars lijf, propten wij in branie en meedoen met de wereld. En pas nu, nu ik weer tegenover hem zit, realiseer ik me dat ik daar zoveel van opgestoken heb. Morganavond moet ik een zaal met 600 mensen in het Engels toespreken. Slinks faken is het devies.
En ook zingen kan ik niet. Maar zelden heb ik meer plezier gehad in doen alsof als met deze jongens Frommermann:

Koningin Winter

Annemiek — Sun, 29 Jan 2012 21:09:09 +0000

Gaat het eindelijk vriezen, wordt het totale hoofdbedeksel uit het straatbeeld geweerd. Niet alleen een boerka zorgt nu voor een boete van bijna 400 euro, ook de teveel bedekkende sjaal en de bivakmuts gaan volwassen meedingen naar de prent van oom agent. Dat wordt wat komende week. Ik herken nu al niemand meer. Zelf overweeg ik unverfroren m’n lagere schoolse langoor uit de dons te halen. Bij de ene vermomming zie je de mond niet en bij de mijne heb ik lange oren. Volkomen anoniem. Ik veer er van op. Niet alleen omdat we dan ineens weer mutssprekend op elkaar lijken, maar ook en vooral omdat ik zo ontzettend hoop op heel het land in de knoop. Dat vind ik zo knus collectief. Dat we met z’n allen door ijzel en vrieskou nergens meer heen kunnen. Hartstikke gescheiden maar o zo in hetzelfde schuitje. En het maakt zo natuurlijk deemoedig. Want de natuur wint en wij dienen ons dan in het ritme van Koning Winter te voegen en in zijn winterslaap te verzinken.
Als kind vond ik de zomer verschrikkelijk. Dan was iedereen weg behalve ik. Maar nu krijg ik het leuk. Denken we in de zomer nog heer en meester van de werkelijkheid en van deze planeet te zijn, nu motte we ons neder legge. Kat Kokje tikt al met zijn pootje op mijn kussen waar volgens hem mijn mutsloze hoofd zich dient neder te vleien. Zo lang mogelijk. Hij is er klaar voor.
Maar ik moet de kat bijspijkeren want behalve de winterslaap lonkt ook de boevenvermomming. Ik zou ook wel een poosje geen gezicht willen zijn. Dat ik voor een tijdje bijvoorbeeld niet een oppassende vrouw ben, maar een doorgedraaide hooligan, een nog vastgelopener calvinist, een verklede koningin, een inbreker of een animeermeisje. Onder een bedekking als bijvoorbeeld een boerka is alles tenslotte mogelijk. Zo zegt Genesis 38 over Juda en zijn schoondochter Tamar. Maar dit terzijde en alle gekheid op een stokje.
Ik verlang gewoon naar ouderwets schaatsplezier zodat we met onze mutsen en schaatsen zonder onderscheid des persoons hetzelfde ijspad beglijden. Laten we deze korte winter nou gewoon eens even zwieren in vrijheid en verbondenheid. En wie weet blijkt onze onverwachte koning winter dan ineens zomaar even een lichtvoetig, briljant en kortstondig koninginnetje te zijn:

Grensjes

Annemiek — Thu, 26 Jan 2012 23:01:37 +0000

Al lijkt diepzinnigheid mijn intentie, keterigheid tast mijn hart steeds aan. Als een mens teveel mijmert en zevert, dan gaat iets in die figuur niet zelden ineens heel hard Boe! roepen. Nou ja, bij mij tenminste wel. Alsof je zwaar zit te schaken en je tegen de winnende tegenpartij die doodsbang voor achtpotigen is plotseling schreeuwen moet dat er een spin onder het schaakbord schuilt. Potje stuk, want hij smijt verschrikt het bord van tafel.
In de trein naar het werk tref ik een vriendin die ik zelden zie maar wel altijd op het goede intense moment. Als ze vertelt over de keren dat ze lichtzinnig probeert te zijn en men dan zo van haar schrikt, lopen de vroege tranen al over haar wangen. Zij heeft daar meteen allerlei diepzinnige Tibetaanse uitleg bij die heel erg bij me binnen komt, maar ik ben gewoon op weg naar m’n werk.
Alwaar ik een van m’n collega’s tref die vanwege de bezuinigingen weg moet. Deze collega heeft als afscheidskado een avondje casino gevraagd. Daar knap ik zo van op dat ik prompt de foon opneem, wat ik anders zelden doe. Of ik naar het stadhuis van Amsterdam wil komen om een petitie aan te bieden. Dan moet ik de kruiwagen duwen. Ik ben al onderweg. Mij gaat het om het broodnodige keten. De inhoud moet iemand anders maar even bedenken.
Er zullen 5000 handtekeningen aangeboden worden als protest tegen het plan om aan onze zo intens geliefde en rustieke Noordermarkt een immense steiger aan te leggen waar heel de dag dan volle boten hun toeristen willen dumpen. Dat er 200 meter verderop ook aan land kan worden gegaan doet niet ter zake voor de stadsdeelraad, want veel toeristen schijnen niet te willen lopen. Bovendien wil angstig Amsterdam de welvarende chinezen ter wille zijn. Vroeger kwamen ze een voor een, met ieder een eigen restaurant, nu komen ze in boten van 100 en om de 20 minuten.
Ik ben tegen de steiger. Zomaar spontaan. Om de keet. Maar ook om de onlogica. Omdat we anders een van de laatste stukjes authentiek Amsterdam om zeep helpen. Wij hier in dit land delen een collectief minderwaardigheidscomplex en daarom denken we blijkbaar ook dat de Noordermarkt onze zoveelste armoedig lege etalage naar de buitenwereld moet worden. Terwijl iedere betrokken toerist op zoek is naar het authentieke marktje achter de reisgids. Naar waar de echte inboorlingen zijn. Naar ons. Net zoals wij dat op onze beurt doen als we ergens toerist zijn in de exotische buitenwereld.
Bovendien wordt het zelfs mij te keterig dat China allerlei nagebouwde rustieke Hollandse pleinen bezit, en hier komt om te zien hoe wij de oorspronkelijke ontwerpen om zeep geholpen hebben. Zijn wij nu helemaal van de ratten besnuffeld? Ook ik blijk toch ergens m’n grensjes te hebben.

De uitgestelde vraag

Annemiek — Thu, 19 Jan 2012 23:01:36 +0000

Leef je voor of achter het doek? Dat was een terugkerende vraag van mijn ex, nog ver voordat hij tot aan zijn nek in de theaterwereld verzeilde. Voor hem was dat indertijd een karakterkwestie die aan ieder mens gesteld kon worden: ben je ogenschijnlijk extravert maar ondertussen? Val je geheel samen met je rol en weet niemand meer wat er achter je masker zit?
Momenteel mag ik vier mensen voor Het Vermoeden bevragen. Twee mannen en twee vrouwen. Grappig genoeg zijn de mannen onmiddellijk en zonder enige omhaal open en kwetsbaar. De beide vrouwen hanteren bij aanvang meer voile, hoewel ze zeer van elkaar verschillen. Conclusie: geen idee wat ik hiermee beweren wil.
Want of het nu zoveel beter is onszelf te laten kennen? Vroeger dacht ik van wel. Toen vond ik het bespottelijk dat ‘laat je niet kennen’ een beschaafde uitdrukking was in onze taal.
Tussen de opnamen door ben ik bij de uitvaart van een jonge vrouw die als donderslag bij heldere hemel is overleden. En tijdens die herdenking wordt, naast al haar andere eigenschappen, in allerlei toonaarden haar geslotenheid gememoreerd. Of is dat mijn interpretatie? Ze was ironisch, op het cynische af. Men moest zich niet aanstellen vond ze. En het liefst sloot ze zich op in haar huisje. Boven mijn hoofd, waar ze vijf dagen dood heeft gelegen. Haar veel te vroege overlijden is een ramp voor heel de uitpuilende kerk.
Haar vader uit zijn vlammende hartenkreet over haar levensstijl die misschien afweek van huisjeboompjebeestje, maar daarom hoogstwaarschijnlijk niet minder gelukkig was dan die van de aanwezigen. Zijn vaderwoorden leiden mij tijdens de Vermoedenopnamen flink af. Waar hengel ik eigenlijk naar? Hoe kan iemand in een televisie-interview bewijzen dat hij echt, open, gesloten of afwezig is? Ik word ineens zo moe van mezelf, van al dat gevraag. Van die terugkerende queeste naar wat echte nabijheid is.
Voorlopig koester ik die vraag maar eens een poosje. Het stellen ervan stel ik uit.

Januari

Annemiek — Tue, 10 Jan 2012 23:02:55 +0000

In zo’n kerstvakantie kun je panisch vinden dat er ineens boeken voor de lol en om niet gelezen moeten worden, in plaats van alsmaar beroepshalve. Bij mij is deze missie een beetje mislukt. Die langverwachte pillen bleken toch een beetje stom.
Bijkans bevond ik me met de ziel onder de arm.
Nu sta ik weer beroepshalve op een perron en neem dusdanig ademloos de prachtroman Alles Nieuw van Joke van Leeuwen tot me, dat ik al lezend in de verkeerde trein ben gestapt. In plaats van naar Hilversum, boemelen we nu naar Alkmaar.
Maar ja, wat maakt het uit waar een mens beroepshalve een boek tot zich neemt?
Leuk beroep dus. Ik heb al mijn zintuigen nodig om van Leeuwens tedere, kwetsbare en tegelijkertijd humoristische verhaal te kunnen ondergaan.
Merkwaardig. Er hangt een thema in de lucht. Ook het boek van Jan Oegema, dat me in m’n ochtendkrant zo werd aangeprezen, schijnt over de stille heilzaamheid van kwetsbaarheid te gaan.
En binnenkort mag ik over dat onderwerp wat beweren in het klooster van Huissen, samen met Christa Anbeek.
Gisteren kon ik documentairemaker Ireen van Ditshuyzen interviewen over haar oeuvreprijs die haar deze maand staat te wachten. Het grote werk dat zij nu gaat voltooien is een film over onze kwaliteit van leven in die koninklijke kwetsbaarheid tijdens ons ouder worden.
Ontferming lijkt nog nooit zo nabij geweest. Het komt zo natuurlijk vanzelfsprekend van alle kanten. Zo om opgelucht over op te lichten.
Januari, wij zijn er voor je.

Zei ze

Zei ze hadden we nieuwe ontferming
besteld wij, ze zouden die brengen,
de nieuwe ontferming, op vrijdag.
Zeggen ze vrijdag kan het op zaterdag.
Zeggen we ja, maar dan wel in
de morgen. Zeggen ze gaat niet, dat gaat niet,
de morgen. Zegt mijn
man goed, dan kom ik die zelf halen,
zaterdag dan in de morgen, dat kan?
Ja dat kan, zeggen ze. Komt hij daar,
zaterdag, nergens ontferming. Zegt hij
hoezo niet, die zou er toch wezen?
Nee nee, die is er niet, komt u maar
vrijdag. Zegt hij wat vrijdag, ik moet
die meteen. Zeggen ze gaat niet, die
is nog niet binnen. Zegt hij u zei toch
dat die er nu was? Zeiden ze
moeten we zeggen van niet dan,
wilt u dat horen,
van zeggen van niet?

Joke van Leeuwen

Het lied van Silouan

Nostalgie

Annemiek — Sat, 07 Jan 2012 10:54:39 +0000

Mijn derde broer haalt zijn schouders op als ik hem vraag of hij als vader wel in de kieren heeft hoe beeldschoon zijn puberende tweelingdochters zijn. Volgens hem is iedereen tegenwoordig mooi. Alle kinderen hebben een beugeltje gehad, dus een onberispelijk bekkie is het resultaat. De meisjes hebben allemaal lang haar. Kortom, de een is net de ander. Als hij z’n dochters ergens moet afhalen, neemt hij vaak bijkans het verkeerde setje mee, zo zijn ze niet meer van malkander te onderscheiden.
Nee, dan wij vroeger. We weten het allebei nog goed. Wat een merkwaardige exemplaren hadden zich om ons heen verzameld. Jongelui met raar kroeshaar, gescheurde jurken, hazentanden. En vlak jezelf niet uit, zegt mijn broer. Terwijl de hele klas na gym op de kleedkamervloer moest gaan liggen om de veel te strakke jeans weer aan te wurmen, liep jij in zwierige rokken met rozen in je haar. En je werd niet eens gepest.
Of het werkelijk zo is dat we vroeger authentieker waren? Voor ons zien Eskimo’s er allemaal hetzelfde uit, terwijl zij ongetwijfeld onderling enorme verschillen zien. Zo waren wij als puber vroeger misschien net zo eenduidig voor onze ouders als onze kinderen nu voor ons zijn.
Na deze nostalgische mijmering vindt mijn broer het welletjes en gaat met zijn slijptol naar buiten. Daar staan mijn twee fietsen al weken machteloos vast, terwijl het bosje sleuteltjes in de put is gevallen. Ook die situatie roept al tijdenlang herinneringen wakker. Amersfoort 1974. Fietssleuteltje kwijt bij de bibliotheek op de gracht. Broer zaagt slotje open. Een week later vind ik mijn verloren gewaande sleuteltje in de bieb tussen een rij boeken waar ik had lopen snuffelen. Vol schaamte gooi ik het overbodig geworden sleuteltje in de gracht.
Terwijl de broer met de slijptol toch eerst probeert om met een lange stok in de put te poeren, herinner ik me plots dat mijn jongste broertje een tijd lang de onbetaalbare hobby koesterde om wekelijks twee fietsen te laten stelen. Blijkbaar waren er toen al heel veel dieven op pad.
Genoeg gesudderd. Mijn broer steekt boven de put z’n duim omhoog. Hij heeft het bosje sleutels uit de modder weten te vissen.
Innig dankbaar neem ik afscheid van hem. Zodra hij weg is, zet ik m’n lievelingsfietsje weer goed vast en de andere mag met sleuteltje en al worden meegenomen wat mij betreft.
Dat blijkt nog lang niet mee te vallen. Woon je in hartje Amsterdam, zet je een ogenschijnlijk prima omafiets met sleutel en al uitnodigend op straat, duurt het nog twee nachten voordat hij uiteindelijk wordt meegenomen. In alle vroegte hoorde ik zojuist de triomfantelijke dieven. Iedereen blij.
Maar of het vroeger nu beter, onschuldiger of authentieker was, ik lach er maar om. De tanden bloot. Ook al heb ik nooit een beugeltje gehad.

Meedeinen

Annemiek — Tue, 03 Jan 2012 23:01:30 +0000

Dat het kraakt en kiert in je botten.
Alsof je eeuwenoud bent en nimmer werd aangeraakt.
Dat kan natuurlijk helemaal niet. Maar er kan zoveel niet.
Is het mogelijk dat er menselijke eenzaamheid van generaties geleden door ons heen wil stromen?
Waarom zou een mens zich dan niet de incarnatie van een kil nieuwjaar kunnen voelen, met z’n oude slechte wereldnieuws en fluks opspelende storm?
De rijpe concertvriend lacht erom. Ik vertel over mijn veel te overmoedige, eenzame en druilerige nieuwjaarswandeling door weer en wind.
En hij heeft zich op zijn beurt door een of andere wijsgeer laten vertellen dat wij malkander al zo lang kennen. Als speelse kinderen al, in Parijs 1800.
‘Zie je wel! Ik wist het meteen toen ik je anderhalf jaar geleden op je drempel zag staan. Terwijl jij ik weet niet hoe lang aan me moest wennen.’
Hij ontkent het niet. Wat doet het er ook toe?
In de korte geschiedenis van deze vriendschap in dit leven weten we al meer dan genoeg. Hij heeft me van de zomer namelijk anderhalf uur zien doen over een gekookt ei, een geroosterde boterham en een jus d’orange:
‘Je werkt wel steeds heel hard en ik begrijp best dat je er nu weer een beetje tegenop ziet. Want in wezen ben je lui. Net als ik. Heel diep weggestopt en aangeharkt. Want waar je eigenlijk naar verlangt is mee te deinen op de golven van de tijd.’
Dat kan hij natuurlijk helemaal niet weten, want wat kent hij mij? Maar er kan zoveel niet.
Ik ga vaker lopen dit jaar, want buiten gaat mij op de een of andere manier een eeuwenoud licht op:
iets kraakt en kiert in ons, terwijl het verlangt naar meedeinen.

Midwinterpraatje

Annemiek — Wed, 28 Dec 2011 23:02:23 +0000

Met kerst daalde op een beetje wonderlijke manier de boodschap neer dat durven vertrouwen zo ongeveer het voornaamste is dat mij het komende jaar te doen staat. Lekker overzichtelijk taakje wel. Maar we zullen dat allemaal nog weleens zien, want momenteel bevind ik me met boeken en wandelschoenen geheel in midwinterstand en kan ik me nauwelijks voorstellen dat er ooit weer hard gewerkt moet worden. Of dat er buitenwereld is. Het is dan ook een hele schok om naar de moderne opera Orest te gaan. Over de Griekse vlegel Orestes die de dood van zijn vader niet kan verwerken en dan z’n moeder maar vermoordt. ’t Is net of je de krant leest. Pfff. En die had ik juist ‘ns een poosje dicht willen laten.
Op de terugweg van muziektheater naar huis is het lopen geblazen, wegens nog steeds geen fiets en openbaar vervoer. Geeft op zich niks, want tweewieler en tram mogen ook best eens vakantie.
Helaas zijn die vervoermiddelen niet de enigen die lanterfanteren. Op straat is het vergeven van toeristen. Ook dat is natuurlijk tot daar aan toe, maar het is bij de wilde spinnen af wat mij deze avond allemaal naar m’n hoofd geslingerd wordt. De vraag of een man ooit succes bij een vrouw gehad heeft met zulk grof taalgebruik op straat, en vooral met zulke bedreigende voorstellen, stuur ik ook op vakantie. Zelfs opkomend ongemak in toch wel erg duistere straatjes krijgt nu vrijaf.
Op de plek waar ik gisteravond staande werd gehouden door een vrouw in kennelijke staat die mij eens uitgebreid wilde kapittelen over mijn presentatettetaakje, komt mij nu alweer een fietser achterop rijden. Of hij wat mag vragen.
Liever niet, ik ben op vakantie, wil ik zeggen maar onze vriendelijkheid zij ten allen tijde alle mensen bekend.
De jongeman vraagt of ik van de IKON ben. Oeps, goed dat ik lief ben blijven kijken. Hoop ik.
Hij zegt dat het wel allemaal heel toevallig is, want hij stond net met z’n maten over de Kerstnachtzoen te praten.
Ja ja, denk ik zachtjes. Beetje in de kroeg zwetsen over de Kerstnachtzoen zeker. Ik ben gekke Ankie niet.
De jongen beweert dat hij net nog het aankondigende spotje van dat programma zag. Kansloos natuurlijk, want dat kerstspotje is na zaterdag echt niet meer uitgezonden. Ik voel een enorme vermoeidheid opkomen over al die lallende, zwetsende, grofgebekte medestadsgenoten. Moet daar niet eens veel rigoreuzer vakantie van genomen worden? Door te verhuizen naar onschuldig platteland?
Dan zegt de jongeman: ‘Ik vond het echt zo’n mooi programma. En zo geweldig dat dominee Henk Leegte erin zat. Ik doe belijdenis bij hem.’
Die zit. Boodschap begrepen.
M’n oordelen mogen ook met de noorderzon op vakantie.
Alleen in mijn vertrouwen ga ik wonen.

Eeuwenoud

Annemiek — Thu, 22 Dec 2011 23:35:28 +0000

Nu er overal lichtjes branden en kerstversierselen schitteren, is het bijna onvoorstelbaar geworden dat het hier ooit op deze plek op aarde in de midwinter aardedonker was.
Of de zon op een goede dag weer krachtig en langdurig tevoorschijn komen zou; meer dan een wankel vermoeden was dat midden in die winternachten niet. Daarom had men lichtfeesten nodig. Een soort pre-christelijk bemoedigingskneepje in de bibberwang.
‘Vreest niet’ avant la lettre. Toen er hier al wel herders, maar nog geen Bijbelse engelen rondwaarden.
Onze Kerstnachtzoen –uit te zenden op kerstavond om 22.08 op Nederland 2- is een mid-christelijk ‘Vreest niet’, waarin wijzen en herders onze ziel tot bedaren komen brengen.
Eerlijk gezegd heb ik een tijdje rondgelopen met de gedachte dat dat helemaal niet nodig was, omdat we met z’n allen vooral lijken te hangen in het lijden dat we vrezen maar dat nooit op komt dagen.
Maar nu, op de valreep, weet ik dat we de woorden van Lucas -‘Vreest niet’- goed gebruiken kunnen. Zojuist vroeg een vriendin die me het afgelopen jaar wel meer rake tikken heeft bezorgd, een engel zit tenslotte in een volhoudend hoekje:
‘Wie stelt jou gerust?’
Ik wist even geen antwoord op die vraag, want meestal deel ik de klappen uit. Zij maakte van die gelegenheid gebruik door nog een vraag te stellen:
‘Ben je ooit gerustgesteld?’
Ineens wist ik dat ik heel graag programma’s maken wil waarvan mensen niet verontrust of eenzaam worden. Uitzendingen die verbinden in plaats van splijten.
Wij mensenkinderen moeten al zo lang we hier zijn gerustgesteld worden.
En eeuwenoude woorden helpen en stelpen.
Vooral als ze steeds in ons oor gefluisterd worden.
Vreest niet. Er is op je gerekend. Jouw geboorte was een feest van licht.
Let maar eens op.