Een meerderheid van de Nederlandse predikanten merkt dat gemeenteleden niet weten wat ze met Hemelvaart aan moeten. Vijftien procent van die predikheren zegt zelf niet te weten welke houding aan te nemen bij de dag waarop van oudsher gevierd wordt dat Jezus opging naar Zijn Vader in de hemel, zo lees ik in de krant.
Als kind wist ik ook niet wat te denken van de tekst: ‘Nog een korte tijd en gij ziet Mij niet meer, en nogmaals een korte tijd en gij zult Mij zien.’ Dat zou ook een uitspraak van je toekomstige echtgenoot kunnen zijn als hij je aan het ontbijt een overzicht gaf van zijn voorname werkdag die voor hem lag. Maar Jezus steeg op naar de hemel en een wolk onttrok Hem aan onze ogen. Daar werd ik droevig van, misschien nog wel verdrietiger dan van Stille Zaterdag, want die dag bleek dus helemaal niet de enige te zijn dat we zonder Jezus moesten. Wat te doen met de tien lange dagen die tot Pinksteren Jezusloos voor ons lagen? En waarom duurde dat hemels overleg daarboven zo lang? Pas witte rook na tien hele dagen? Was er soms verschil van mening over de op handen zijnde uitstorting van de Heilige Geest? Had die Geest de moed bij voorbaat al verloren? Die laatste gedachte was de meest ontmoedigende van allemaal. Misschien dat we daarom in alle vroegte maar gingen dauwtrappen.
Pas later las ik dat zo’n ‘ontrukkingsmodel’ een literair genre uit de Oudheid is, met de berg, de wolk, vermaning, zegen en belofte als vaste motieven.
Vandaag is het weer zover. Voor dag en dauw naar het klooster in Huissen. Met ‘medebroeder’ Hein Stufkens. Hemelvaartsdag. De troost zit ‘m juist in Mattheus 28 vers 20, zegt de medebroeder. Ik ben met u alle dagen tot aan de voleinding van de wereld.
‘Wij kunnen in onszelf afdalen, tot in de fossiele lagen van ons zijn. Om te ontdekken dat de Ene er altijd al was en altijd zijn zal, omdat niets mij van mijn wezenlijke, tijdloze en met de Ene verenigd Zelf kan scheiden. Hemelvaart betekent dat mijn ziel reikt tot in de hemel, en dat de hemel reikt tot in de diepte van mijn ziel’.
Hemelvaart gaan we vieren met Maria Vasalis:

In de oudste lagen van mijn ziel,
waar hij van stenen is gemaakt,
bloeit als een gaaf, ontkleurd fossiel
de stenen bloem van uw gelaat.

Ik kan mij niet van u bevrijden,
er bloeit niets in mijn steen dan gij.
De oude weelden zijn voorbij,
maar niets kan mij nog van u scheiden.

Zelfs de kersverse moeder van IDTV ligt hedentendage weleens wakker. Meer

‘Wat telt is niet de geweldige omvang van de taak, maar de grootsheid van de volharding.’

Toch ben ik nu al voor een leven lang dankbaar voor alle geschenken die onze minstens tweehonderdzestig gasten ons gegeven hebben. Mensen in wie de Geest zucht. Die Geest die ons open maakt en hartelijk. Kijk maar.

Weer zo’n woord: nietsvermoedend. Lees ik net bij Rilke. Het woord vermoeden is al zo mooi, maar het tegendeel is al even onschuldig. Nietsvermoedend. Even daarover mijmeren hoor. Ik zit weer onder de grond. Dat gaat al een paar jaar zo op Bevrijdingsdag. Alweer op weg naar de vierdaagse retraite van Sogyal Rinpoche. Aan de wanden van de metro zijn foto’s te zien van de mannen die al jaren ondergronds aan het metronetwerk zwoegen. Op die affiches vertellen ze aan ons, klanten dat ze hun maten vaker zien dan hun eigen vrouw. Jammer dat die gozers zo lelijk zijn, voegen ze er olijk aan toe.
Een mens wordt vrolijk van hun aanblik op die foto’s aan de metrowand. Verbondenheid en ontmoeting fleuren me immer op, zeker met trotse werkmannen ondergronds.
De retraite gaat over compassie. In mijn tas zit een klein boekje van de dichter Rilke. Het zijn gebundelde brieven die hij schreef aan een voor hem volkomen onbekende fan. Die brieven zijn van zo’n diepzinnige en blijvende schoonheid, dat je ter plekke spijt krijgt van alle anonieme mails die je onbeantwoord in je prullenmand hebt gekwakt.
Rilke zegt dat het veruit het beste is als de mens nietsvermoedend blijft van zijn eigen kwaliteiten, zodat hij zijn onbevangenheid en ongereptheid behoudt.
Op de retraite leer ik dat niemand minder dan Darwin het vermogen tot compassie als het sterkste van de menselijke instincten beschouwde.
Dus we kunnen maar het beste nietsvermoedend zijn van onze meest natuurlijke aanleg tot mededogen. Nu is niets natuurlijk behoorlijk weinig. Ik blijf toch een vermoeden houden dat het mijn verlangen naar verbondenheid is dat me doet zwaaien naar de mannen op de ondergrondse foto’s. Zij zijn mij in een andere gedaante met een helm op. En ze doen al heel veel jaar heel zwaar werk.
Om je dat in te kunnen denken, is het een buitenkans, ja zelfs een zegen als je zelf ook eens moet afzien. ‘Weet je ook eens wat dat is’, zeiden mijn broers vroeger als ik van m’n fiets viel. Zo voelt je vriendje zich dus als hij zich een buil valt. Hun opmerking blijkt nu het hoogste, diepzinnigste onderricht over mededogen. Wereldwijd samengevat in de gouden regel: wat jij wil dat jou geschiedt, doe dat ook een ander. Volgens de Dalai Lama is die gouden regel logisch en ook heilzaam voor de aarde en de economie. En bovendien niet alleen voorbehouden aan religie. Verder is het een schrander inzicht, want het toont ons ook hoezeer we van elkaar afhankelijk zijn. Hoogst belangwekkend onderricht dus.
En de diepzinnigheid komt diep uit de metro met het onderaardse inzicht dat ik zonder de metromannen nooit op m’n eindbestemming komen zal. Over onderlinge afhankelijkheid gesproken. Dag nietsvermoedend getalenteerde jongens! Tot vanavond op de terugweg!

Column voor NieuwWij:

Aandacht, de vijand van het kwaad

Midden in de stad tussen talloze bouwvakkers met spullen die veel lawaai maken heeft ze op afval haar nest gebouwd. Niemand krijgt haar voorlopig van haar eieren af. Ik weet niet wat haar bezielt en probeer het haar te vragen, maar de herrie is te heftig. Misschien is ze in de stad geboren en stak ze haar kuikenkopje uit de schaal tussen net zoveel vuil en herrie als hier rond haar huidige kraamkamer. Dan heeft ze misschien nergens last van. Bovendien kan ze altijd nog wegvliegen en naar een heilzamer heenkomen zoeken als haar kroost eenmaal op eigen zwemvliezen staat.
Niet zover van het zwanennest staat een van de liefste mannen van de eeuw naar het balkon te staren waar Chet Baker vanaf sprong omdat hij onder invloed van het een of ander dacht dat hij kon vliegen.
Ik noem zijn naam en hij moet lachen. Wat een toeval. Deze week lukte het niet een afspraak voor elkaar te krijgen en nu staan we plots oog in oog.
Hij begrijpt niet dat ook ik wil vliegen. Wie eenmaal in de hoofdstad woont, wordt door velen onterecht voor vol aangezien. Terwijl in werkelijkheid heel Mokum wel mesjogge lijkt te zijn geworden. Niet onvoorstelbaar met al die zooi en herrie. Maar misschien word ik oud. Bovendien, waar heeft hij het over? Zelf woont hij ver weg op het platteland. Sterker nog, naast zijn serene huis heeft hij ook nog een klein kloostercelletje nodig waar hij echt tot inspiratie komt.
Ach ja, natuurlijk, hij begrijpt het ineens. Zie zijn blauwe ogen nu toch weer.
Het vrouwtje moet weg, vindt ook hij nu.
De stad uit. Het besluit is gevallen.
Van jou is er maar een, zegt hij en vraagt of dat niet eenzaam is.
Hier wel.
Buiten niet hoop ik.
Ik zal gaan.
Met de zwaan?

Jacob Slavenburg heeft meer dan dertig boeken op zijn naam staan. Alleen kreeg hij zoetjesaan de indruk dat de belangwekkende boodschap van al zijn wetenschappelijke speurwerk naar onder andere de in 1945 gevonden Nag Hammadigeschriften een groter publiek verdient. En toen Dan Browns Da Vinci Code een kaskraker werd, was Jacobs maat ineens vol.
Aldus verscheen onlangs zijn eerste reli-thriller: Het Document. Ik heb het in een vloek en een zucht uitgelezen. Over deze thriller wordt gezegd:
‘Het verhaal begint op een mistige wintermorgen in Venetië en breidt zich vandaar uit naar Toscane, Rome en de Azuurblauwe zee van de Franse Provence, voordat het zwaartepunt verschuift naar België en Nederland.
Daar gebeuren ongebruikelijke zaken rond de zoektocht naar een historisch document, het Evangelie van Simon. De volledig historisch verantwoorde inhoud daarvan blijkt voor de kerk zo gevaarlijk te zijn dat alles op alles wordt gezet om publicatie te verhinderen. De kern van het evangelie (een brief van een broer van Jezus aan de leider van de gemeente in Alexandrië) blijkt overeen te komen met de vroegste gedachten die leefden in het joodse christendom, de vroege gemeente van Jeruzalem, voordat deze uit elkaar geslagen werd tijdens de joodse opstand en de oorlog tegen de Romeinen. Deze vroegste christenen namen op hun vlucht naar het oosten geheimen mee, blijkt uit dit document. Geheimen over het leven van Jezus, die toen nog gezien werd als profeet en niet als God. Feiten over de inspirerende man uit Nazareth die wars was van organisatie (kerk), dogma’s, leerstellingen en andere theologische constructies, maar puur en zonder opsmuk tijdloze woorden sprak, die nog steeds het hart raken.’
In dit geheime document, het evangelie van Simon waar het hele boek om draait, zegt Jezus onder andere: ‘Als je de wortel van het slechte niet leert kennen, kun je er ook geen vreemde voor worden. Pas als je de dualiteit en de tegenstellingen in jezelf hebt leren kennen en deze met elkaar hebt verbonden tot een lichtend inzicht, dan zul je het Koninkrijk ervaren. Het Koninkrijk is een innerlijke zaak, het is in je en het groeit in je!’
We moeten daartoe blijkbaar ons eigen binnenland durven verkennen.
Overigens is volgens wetenschapper en schrijver Slavenburg inmiddels ook onomstotelijk bewezen dat Jezus in zijn Bijbels afwezige jaren (tussen zijn 14e en pak weg 30e hoor je niks over hem in de canonieke Bijbel) les gehad heeft van de ‘Wijze broeders’, de Essenen. Daar zou hij dat geheime, boeddhistisch-achtige onderricht hebben opgedaan.
Steeds vaker hoor ik dat de blijde boodschap van de mystiek in iedere religie hetzelfde is. Het koninkrijk is ook in ons en kan al hier ervaren worden. Het voertuig daartoe is het inzicht dat ook het kwaad niet buiten ons is en dat compassie-voor-de-ander-met-hetzelfde-euvel het enige is dat ons rest. Ja, we zitten in het zelfde schuitje. Wat jij wilt dat jou geschiedt, doe dat ook een ander. De gouden regel. De Dalai Lama zei onlangs: ‘Er zijn vele smaken thee, maar de grondstof is water. Er zijn veel religies en de kern is compassie.’
Sogyal Rinpoche voegt daar aan toe: ‘Heb je zin in lekkere thee, zorg dan voor goed water. Daar wordt elke thee te drinken van.’
Schuitje varen, theetje drinken, wie wil er mee naar ons binnenland varen?