De nieuwjaarsreceptie

Schiet het echt op met de ontmoeting tussen religies in Nederland? Dat wil het Haarlems beraad van Religies vandaag tijdens hun nieuwjaarsreceptie weten.
Blijkbaar is er reden tot zorg, anders zou vorig jaar niet het Manifest van de Verdraagzaamheid in het leven geroepen zijn. En het jaar daarvoor het Charter voor Compassion.
Volgens mij kan er alleen maar verdraagzaamheid ontstaan, als er iets aan vooraf is gegaan. Dat denk ik onder andere door Raimon Panikkar.
Vorig jaar overleed hij op hoge leeftijd, deze bedenker van de beroemde bergrede bij de intra-religieuze dialoog. Hij was de zoon van een Indiase vader en een Catalaanse moeder. En werd priester en warm pleitbezorger van de intra-religieuze dialoog. Pannikar zei over zichzelf dat hij als christen op zoek is gegaan, zichzelf als hindoe heeft gevonden, teruggekeerd is als boeddhist, zonder te zijn opgehouden met christen-zijn.

Panikkar noemt de term “intra-religieuze dialoog” in plaats “inter-religieuze dialoog”.
Die laatste vorm van dialoog (inter) is volgens Panikkar als een vergadering tussen landen waarin ieder op zijn eigen belang bedacht is, en zich precies houdt aan de voorschriften van zijn achterban.
Maar met de intra-religieuze dialoog durft een mens zijn eigen overtuigingen op het spel te zetten. De intra-religieuze dialoog gaat men aan met de intentie om van elkaar te leren. Deze dialoog raakt je eigen wezen, en maakt je zo betrokken op de ander, dat diens problemen jóuw problemen worden.
De laatste regel van deze bergrede is:
‘Wee jullie, religieuze lieden, wanneer jullie religie monopoliseren en de Geesteskracht laten verstarren, die kracht die waait waar en zoals zij dat wil.’
Deze zin doet denken aan die onvergetelijke scene uit het boek ‘Het leven van Pi’ van Yan Martel, waarin de priester, de imam en de pandit elkaar in de haren vliegen over de vraag of het kleine jongetje Pi christen, moslim of hindoe is. Gaandeweg deze ruzie beginnen deze drie wijzen elkaars godsdienst steeds erger te beledigen. Tot de kleine Pi er wanhopig uitgooit: ‘Ik wil gewoon God liefhebben!’

Een echte dialoog is riskant volgens Panikkar, de vader van de intra-religieuze ontmoeting, want die zal ons hoe dan ook veranderen.
Dialoog vraagt om samenleven, het gebeurt tussen mensen die zich wijzer laten maken door de ander en zichzelf aan de ander tonen.
Daarvoor moeten we eerst onszelf kennen, onze religieuze eigenwaan en schijnzekerheden loslaten. En de afgodenbeelden die we van God hebben gemaakt, weer vernietigen.

Want de bron van wijsheid ligt niet alleen in het je openstellen voor de voor jou onbekende religieuze en filosofische tradities van de mensheid……nee, de bron van wijsheid is juist te vinden in je openstellen voor het onbekende in jezelf.
Wijsheid is nooit iets dat je door intellectuele of wilsinspanningen buiten jezelf kunt vinden,.
Zo kan ik ook niet leren wat het betekent het goede te doen door te luisteren naar wat anderen zeggen over God.
Liefde komt van binnenuit, of het komt niet.
Jezus liet dat zien door zijn ‘Heb je naasten lief zoals jezelf/Wat jij wilt dat jou geschiedt,’ boven de wet te zetten.
Die liefde van binnenuit ervaren vraagt om voortdurende inzet, om wakker bewustzijn.

En als we ons warme hart wakker maken en inzien dat we allen sprekend op elkaar lijken, dat we dezelfde behoeften en angsten hebben, dat we allen zullen sterven, dan kunnen we compassie ontwikkelen.
De Dalai Lama zegt vaak dat compassie voor alle levende wezens voelen, een hele intelligente vorm van zelfliefde is.
Bovendien schijnt compassie de economie enorm ten goede te komen. Zo zei Herman Wijffels tijdens een bijeenkomst van het Handvest voor Compassie.
Liefde en mededogen zijn niet zomaar gevoelens van enkele individuen. Het zijn de steunpilaren van het heelal.
Pas als we tot dat innerlijk weten komen, kunnen we verdraagzaam worden, als logisch gevolg van gelijkmoedigheid, liefde en humor…eigenschappen die ons dagelijks vergezellen kunnen als we wakker worden.

Vier dagen geleden stierf de nestor van de nederlandse zenleraren.
Maarten Houtman. Ook op hoge leeftijd.
Op zijn rouwkaart staan woorden van hemzelf:
‘Je hoeft alleen maar aandachtig te zijn, zonder gedachten of verwachtingen, dan zie en ervaar je wat je bent, vrij om te doen waarvoor je gemaakt bent en in durende relatie met al het bestaande.’
Houtman, Panikkar: Deze wijze oude mannen zijn nu dood.
In dit nieuwe jaar moeten we het zelf doen. En dat kunnen we ook.
Het is namelijk ook een spannend avontuur om onszelf en elkaar wakker te schudden en te houden.
Laten we keten!
Zullen we dit jaar het sacrament van de nabijheid instellen?
Dat we er echt zijn, voor ons zelf en voor de ander.
Door ons open te stellen voor de voortdurende genade van God.
Voor het inzicht dat we alles gekregen hebben.
Laten we elkaar beminnen en ons ook durven laten liefhebben door gans anderen.
Voel je uitgenodigd tot het Banket van het leven.
Graag wens ik ons een liefdevol 2011.
Dat wil ik doen in de vorm van een uitnodiging: