Cultuuromslag

Eerst herken ik de drie hondjes. Daarna pas de buurvrouw. De ex-buurvrouw. Sinds drie jaar alweer. De hondjes leven nog. Wij ook. Mijn fiets beklimt kreunend de steile brug over de gracht waar ik achttien jaar heb gewoond. Als de dag van gisteren herinner ik me mijn allereerste blik over dit water. Het was een koude maandagochtend in de eerste week van januari. Toen ik nog niet weten kon dat deze gracht het toneel zou gaan vormen voor een significant deel van mijn leven. Met buren en incidenten. Met liefde en lijden. Met ontelbaar veel inbraken en even zovele aanspoelenden. Hoe wonderlijk is ons leven, of misschien alleen maar ons brein? Deze gracht is een cultuur op zich geworden. Losgezongen van de rest van de stad. Ik wil de ex-buurvrouw nog een lieve glimlach geven, maar we worden gescheiden door een langsrijdend wagentje dat ‘Handhaving’ op zijn flank geschilderd heeft gekregen. Mooi woord. Moet gebeuren. Er moet toch hand gehaafd worden. Zeg nou zelf.
Voor je het weet krijg je toestanden dat een baas van een school in Nieuwegein de cel in wordt gegooid omdat hij een druiloor bij kop en kont gepakt heeft. Bij ons was dat vroeger heel gewoon. Met veel leraren was ik juist tijdens de berisping in verbinding en bij de les. Ik teer er nog op. Wil ik graag handhaven.
Zo heb ik in mijn hart ook al die ex-collega’s van de KRO en NCRV gehandhaafd. Men kan zich wel afvragen of een fusie met de IKON heilzaam is, maar als je jarenlang in een en hetzelfde gebouw met zowel de NCRV als met de KRO hebt gebivakkeerd, dan zit je nergens meer mee. Toen waren verschillende culturen nog heel gewoon. In het Mediacafe achter de studio’s wist je echt nooit of je te maken had met een uitbundig NCRV-jubileum of met een herdenking van een overleden KRO-medewerker. De stemming, het volume en de versnaperingen waren inwisselbaar. Dus wat is cultuur? En wie zou huiveren voor vermenging?
Mijn fietsje en ik trappen ons ondertussen naar het restaurant waar de rijpe concertvriend zo graag komt. Ja, om die specifieke kaart. Maar toch vooral om de bediening. Zodat hij zich gezien voelt. Sinds jaar en dag wordt de deur voor hem opengedaan, wordt zijn jas aangepakt en staat zijn drankje klaar. Maar nu is alles van de een op de andere dag voorbij. ‘Het lijkt wel of er hier ineens een PVV-wind waait’, zegt hij huiverend terwijl hij zijn sjaal om houdt. Aan de telefoon, tijdens het reserveren was het al zo kil. Zo geheel anders dan heel kort geleden. Toen was die schat met die onuitspreekbare voornaam er nog. We oefenden iedere keer als we naar deze restauranttrooster toe gingen: ‘Irvt…Itft…en dan iets met Khan..?’ We gaven elkaar punten als we dachten dat de ander het goed had. Maar deze zwarte engel met onuitspreekbare naam vertelde ons onlangs dat hij zou verkassen naar een restaurant in Almere. Toen dachten we nog dat het zo’n vaart niet lopen zou met onze traditie in deze herberg. Maar nu, twee weken later worden we genegeerd door het overgebleven personeel. En ook door de onverschillige vervanger van onze warme welkomjongen. We kijken elkaar een tijdje sprakeloos aan. Dan vraag ik mijn lieveconcertvriendmetdelevenservaring of het echt mogelijk is dat een cultuur in zo’n korte tijd kan omslaan door het vertrek van een enkele persoon.
Hij acht het denkbaar. Onachtzaamheid is een sluipmoordernaar. En gewaarzijn zoals onze IrvtKhan in huis heeft is weinigen gegeven maar het navolgen waard. We besluiten op zoek te gaan naar onze zwarte engel in Almere om de proef op de som te nemen. Heeft hij daar nu al een warm paradijs weten te scheppen?
De rijpe concertvriend wrijft opgetogen in zijn handen bij ons kloeke besluit. Wat een voornaam onderzoek staat ons te doen: Zo’n jongen en de cultuuromslag. Is deze nabije mens exemplarisch met zijn blinken en verzinken? Toen hij schitterde, lichtte de hele tent hier op. Als juist zo iemand afhaakt, helpt hij zijn omgeving misschien naar de onverschillige verdommenis. En als zo’n individu kwaad wil, infecteer hij zijn venijn wellicht binnen de kortste keren op zijn ex-buurvrouw en de hele grachtcultuur om haar heen. Van zoveel verantwoordelijkheid zou een mens van schrik verstenen. Maar wij aarzelen geen moment. Mijn concertvriend weet aan den lijve wat het wij/zij-denken in zijn jongelingsjaren ’40 heeft opgeleverd.
De schouders eronder. Op naar de polder.
Hij knipoogt mij olijk toe.
Dat dan weer wel natuurlijk.