Zang, dans, religie

Tranen met tuiten. Almaar zitten blijvend. Terwijl er zoveel werk aan de winkel is.
Maar de live registratie van de herdenking van het leven van Harry Mulisch is te mooi om te veronachtzamen.
Dat hij huilde om de kudde paarden uit het Friese Marrum, die door hoog water na dagen gevangen te zijn geweest, door een groepje jonge amazones werd gered.
De beelden van de reddingsactie maakten zo’n indruk op de schrijver, dat er een foto van de gebeurtenis boven zijn bed hing. 

“Die paarden, dat is mooier dan Shakespeare”, zei hij.
Zijn dochters te horen en te zien. Een van beiden haalde ooit een drie voor biologie. Haar vader zei: ‘Dat is toch niet erg? Wat kan het schelen wat zij er van vinden? Jij hebt het toch geleerd? Je hebt iets opgestoken!’
Komend jaar zal Amsterdam een boeddhistische basisschool starten. Mulisch had de voorzitter moeten worden.
Toch gek dat een dode je zo tot leven wekken kan.
Ineens klinkt het bericht dat ik net las over het kleine landje Bhutan me helemaal niet meer zo gek in de oren. Een soort ontdekking van de hemel-ervaring. In Buthan doet men aan het BNG, oftwel een Bruto Nationaal Geluk! Niet het tegenovergestelde, maar een verruimd begrip van Bruto Nationaal Product: naast de economische factoren staan ook het milieu, sociale waarden en het innerlijke geluk van de mens centraal. Bij Bruto Nationaal Geluk gaat het over de balans tussen de materiële en de spirituele dimensie. 

Want het vervullen van ál je materialistische wensen leidt niet perse tot het hebben van een groot geluks-gevoel. Welzijn, een gevoel van veiligheid , waardering, het vinden van emotionele en spirituele groei, zijn die dingen waaruit duurzaam geluk is te halen. 

Alle regeringsbeslissingen in Bhutan zijn dus gestoeld op het feit, dat men een groot BNG wil behalen. Dat houdt in dat het land zowel investeert in de nieuwste technologie, en tegelijkertijd evenveel aandacht schenkt aan culturele zaken als zang, dans en religie. Ook op het gebied van milieu en natuurbehoud doet men hetzelfde. Voorbeeld: hoewel het land uit ongeveer 70% naald en loofboombos bestaat, wordt er pas gekapt, als er even zovele bomen zijn geplant.
Mulisch is dood. Daarom zijn indrukwekkende herdenking vol zang, dans en religie.
Zijn andere dochter vertelt dat zij de afgelopen week samen met zijn geliefden rond zijn sterfbed lag.
Hij wilde geen verdovende middelen, zo blij nieuwsgierig was hij naar de dood en wat er komen gaat.
Zijn maten Louis Andriessen en Reinbert de Leeuw eren hem live met hun vier handen in die kwestbare Schubert.
Zang, dans en religie. Wat moet er van ons worden als we zo’n drietal en hun verkondigers niet blijvend omslapen?